Фатҳи хотираҳо: Номае ба соҳили осмон

Мегӯянд, ки ғурбат одамро бузург мекунад. Аммо ҳеҷ кас намегӯяд, ки ин бузургӣ ба чӣ баҳое ба даст меояд. Ғурбат аввал тамоми баҳори ҷавониатро мегирад, сония ба сония туро аз касоне, ки дӯсташон медорӣ, дур месозад ва лаҳзае мерасад, ки ту худро дар миёни издиҳоми миллионҳо одамони бегона, комилан танҳо меёбӣ. Дар ин ҷо ҳатто сояат дар зери чароғҳои сарди кӯча бо ту бегонагӣ мекунад.

Ин ҳикояти писарест, ки қалбаш аз ҷафои замон ва бевафоии одамон сад чок гаштааст. Писаре, ки дар айни ҷавонӣ, бори сангини ятимиро дар мулки мусофирӣ ба дӯш мекашад. Вақте ки дар рӯи замин ҳеҷ паноҳгоҳе намемонад, вақте ки на сояи падар ҳасту на оғӯши гарми модар, ягона роҳ — нигоҳ кардан ба болост. Ин саҳифаҳо номаи дили шикастаи ӯ ба осмон аст; суроғае, ки на “почта” дорад ва на рамзи гузарвожа, аммо дуоҳо ва ашкҳо ҳамеша ба он ҷо мерасанд. Ин оғози сафари устуворӣ аз миёни туфони дардҳост...

ҚИСМИ 1: БОРГОҲИ ҒУРБАТ ВА ҚАЛБИ ШИКАСТА

Шаб куртаи сиёҳи худро бар тани ин шаҳри бегона кашида буд ва чароғҳои кӯчаҳо мисли чашмони сарди мусофирон беҳадаф медурахшиданд. Ман дар гӯшаи як ҳуҷраи тангу сард, дар ин мулки ғурбат, канори тиреза нишаста будам. Дар дастам қаламе буд ва дар рӯи миз варақи сафеде, ки гӯё ташнаи ашкҳои ман буд. Садои борон, ки ба шишаҳои тиреза мезад, мисли оҳанги ҳазини қалби бишкастаам буд. Одамон ба касоне, ки дӯсташон медоранд, нома менависанд ва онро ба суроғаи хонаашон мефиристанд. Аммо ман имрӯз номаеро менависам, ки суроғаи он заминӣ нест. Ман ин номаро ба ҷое мефиристам, ки на “почта” дорад ва на рамзи гузарвожа — ман инро ба Осмон менависам. Барои шумо, падар ва модари азизам...

“Ассалом, қиблагоҳи ман! Ассалом, соябони рафтаи ман!”

Намедонам ҳоло дар кадом гӯшаи он осмони беканор истодаед ва ба ин писари танҳову дилшикастаатон нигоҳ мекунед. Оё аз он боло мебинед, ки ғурбат бо фарзанди шумо чӣ кард? Оё мебинед, ки чӣ тавр ҷафокории рӯзгор ва бераҳмии одамон қалбамро пора-пора кардааст?

Модарҷон, дар ин ҷо, дар ин мулки ғарибиҳо, ҳеҷ кас бӯи туро намедиҳад. Ҳеҷ оғӯше нест, ки паноҳгоҳи хастагиҳоям шавад. Вақте ки аз ҷабри ину он дилам хун мешавад, рӯи замин касеро намеёбам, ки сарамро рӯи зонуяш гузорам. Ёд дорӣ, вақте дар кӯдакӣ аз чизе метарсидам, маро ба оғӯш мекашидӣ ва ҳамаи тарсҳоям гум мешуданд? Кунун ман дар миёни туфони бузурги зиндагӣ танҳоям ва ҳеҷ оғӯше нест...

Падарҷон, куҷост он дастони мeҳрубонат, ки бар сарам даст бикашад ва бигӯяд: "Писарам, ман ҳастам!"? Дар ин ғурбат, вақте ки одамон маро мешикананд, вақте ки ҷафо мебинаму бори танҳоиро ба дӯш мекашам, пушту паноҳе надорам. Бепадару модарӣ дар ватан душвор аст, аммо дар ғурбат... ин мисли он аст, ки туро дар баҳри пурталотум бе киштӣ раҳо карда бошанд.

Ман имрӯз як мусофири дилшикастаам, ки дар нимароҳи зиндагӣ ятим мондаам. Ҳар сония пазмони дуоҳои шумоям. Вақте ки дар кӯчаҳо қадам мезанам ва мебинам, ки писаре бо падараш ҳарф мезанад ё модаре фарзандашро навозиш мекунад, гулӯямро буғзи сангине мегирад. Ашкам беихтиёр равон мешавад ва ба худ мегӯям: "Худоё, чаро ман ин қадар бекасам?"...

Ҷафокорони ин дунё қалби маро шикастанд, чунки медонистанд ман дигар соябоне надорам. Онҳо медонистанд, ки касе нест аз пушти ман биистад. Аммо ман ба онҳо нишон намедиҳам, ки чӣ қадар дард дорам. Ман дардамро танҳо ба ин варақ ва ба шумо, ки дар осмонҳоед, рози дил мекунам.

Падарҷон, модарҷон... ман ба шумо қавл медиҳам, ки новобаста аз ҳамаи ин дилшикастагиҳо ва ҷафоҳо, устувор хоҳам монд. Ман номи шуморо дар ин ғурбат бадном нахоҳам кард. Ман медонам, ки дуоҳои поки шумо, ки ҳамеша дар дил доштед, ҳоло ҳам аз ҳамон осмонҳо маро ҳифз мекунанд. Хотираи шумо ягона оташест, ки қалби сарди маро дар ин зимистони ғурбат гарм нигоҳ медорад. Маро аз он боло дуо кунед... Муҳтоҷи дуову оғӯши шумо, писари танҳоятон.»

Қалам аз дастам афтод. Варақи сафед аз ашкҳоям тар шуда буд. Ман ба осмон нигоҳ кардам. Борон лаҳзае боз истода буд ва дар миёни абрҳо як ситораи дурахшон намоён шуд. Дилрезона табассум кардам. Ман медонистам, ки онҳо номаи маро хонданд...

ҚИСМИ 2: АКСИ ХОТИРАҲОИ КӮДАКӢ

Борон ҳанӯз ҳам ба шишаи тиреза мезад, гӯё табиат ҳам бо ман ҳамнаво шуда, ба ҳоли ин қалби шикастаам мегиряд. Ман варақро гардондам ва қаламро дубора ба даст гирифтам. Ин дафъа мехостам на танҳо аз дарди имрӯзам, балки аз он рӯзҳое бигӯям, ки дунё бароям рӯшантар ва гармтар буд. Рӯзҳое, ки ман «ятим» ва «мусофир» набудам...

«Модарҷон, падарҷон... боз ҳам ман, ҳамон писари кӯчаки шумо, ки имрӯз дар қалби ғурбат бузург шудааст. Вақте чашмонамро мепӯшам, хаёлам маро ба он ҳавлии хурду гарми кӯдакӣ мебарад. Ба ҳамон рӯзҳои тиллоии кӯдакӣ, ки бузургтарин ғамам танҳо шикастани як бозича буд.

Модарҷон, ёд дорӣ он рӯзҳои сарди зимистонро? Танӯри хонаамонро оташ меандохтӣ ва бӯи нони гарми ту тамоми ҳавлиро пахш мекард. Ман аз кӯча, аз бозии барф бо дастони яхбаста ва бинии сурхшуда вориди хона мешудам. Ту маро сарзаниш мекардӣ, ки "чаро либосҳоятро тар кардӣ?", аммо дарҳол дастони маро дар миёни дастони гарми худ мегирифтӣ ва бо нафаси худ онҳоро гарм мекардӣ. Он лаҳзаҳо ман шоҳтарини ин дунё будам, чунки паноҳгоҳе чун оғӯши ту доштам. Имрӯз дар ин шаҳри бегона, дар ин зимистони сарди ғурбат, дастонам аз танҳоӣ ва ҷафои одамон ях бастаанд, аммо касе нест, ки онҳоро бо меҳр гарм кунад. Садҳо либоси гаронбаҳо ҳам наметавонанд он гармии чодари туро бароям бибахшанд.

Ва ту, падарҷон... устувортарин кӯҳи зиндагии ман. Ёд дорам, вақте ки бори аввал ба замин афтодам ва зонуям захмӣ шуд. Ман бо гиря ба наздад давидам. Ту маро ба оғӯш гирифтӣ, хоки либосҳоямро афшондӣ ва гуфтӣ: "Мардҳо намегирянд, писарам! Бархез ва дубора кӯшиш кун". Он вақт ман маънои ин гапҳоро намефаҳмидам. Аммо имрӯз, дар ин ҷо, рӯзгор маро лаҳза ба лаҳза ба замин мезанад. Ҷафокорон ва бевафоёни ин мулки ғурбат маро мешикананд, то афтодани маро бубинанд. Ва ман ҳар дафъа, бо вуҷуди дили хуншорам, аз ҷоям бармехезам, хоки ғурбаткушодаро аз танам меафшонам ва гапҳои туро ба ёд меорам. Ман намегирям, падар... ман танҳо ҳасрат мекашам.

Дар ин ҷо, дар ин хонаи бегона, ҳеҷ чиз аз они ман нест. Деворҳо хомӯшанд ва ҳатто сояи худам дар зери чароғи кӯча аз ман мегурезад. Вақте ки бемор мешавам ва табларза ҷонамро месӯзонад, касе нест, ки бароям як коса об диҳад ё дасташро бар пешониам гузорад. Дар ин лаҳзаҳо бештар аз ҳар вақти дигар ятимиву танҳоиро ҳис мекунам. Мефаҳмам, ки чӣ қадар бекасам.

Аммо ман ба худ иҷозат намедиҳам, ки таслим шавам. Ман медонам, ки шумо аз он боло, аз паси он ситораҳои дурахшон маро назорат доред. Ман медонам, ки рӯҳи поки шумо дар ин шабҳои торик ҳамроҳи ман аст. Писари шумо, агарчи қалбаш шикаста ва ҷонаш хаста аст, номи шуморо бо ифтихор дар ин ғурбат баланд медорад. Маро танҳо нагузоред, кофист. Дар хобҳоям биёед, то лаҳзае ҳам бошад, бӯи ватан ва бӯи падару модарро эҳсос кунам...»

Варақ пур шуд ва ашкҳои ман дар миёни калимаҳо хатти дурахшоне кашиданд. Қаламро ба рӯи миз гузоштам ва сарамро рӯи дастонам ниҳодам. Дар он хомӯшии шаб, гӯё касе бар сарам даст кашид ва насими гарме аз тиреза вориди ҳуҷра шуд. Ман медонистам, ки ин нафаси дуои онҳост...

ҚИСМИ 3: СУБҲИ УМЕД ВА ҚАДАМҲОИ УСТУВОР

Шаб ҷои худро ба субҳи содиқ медод. Ранги сиёҳи осмон оҳиста-оҳиста ҷои худро ба сурхии латифи шафақ месупорид. Борон комилан бозистода буд ва аз паси шишаи тиреза бӯи хоки таршуда ба димоғ мерасид — бӯе, ки маро ба ёди хоки ватан ва ҳавлии падарӣ меовард. Ман сарамро аз рӯи миз бардоштам. Варақҳои таршуда аз ашк акнун хушк шуда буданд, аммо калимаҳои рӯи онҳо мисли изи пойҳо дар барф, ҷовидонӣ шуда буданд. Ман номаро бо эҳтиёт печонидам ва дар даруни сандуқи хотираҳоям гузоштам.

Дар он лаҳза ман эҳсос кардам, ки чизи бузурге дар даруни ман тағйир ёфт. Он сангинӣ ва буғзи гулӯгиркунандае, ки маро ҳафтаҳо азоб медод, ҷои худро ба як оромии аҷиб дода буд. Ман дигар худро он мусофири бекасу зор ва ятими заиф намедонистам. Хотираҳои кӯдакӣ, устувории падар ва меҳри бепоёни модар мисли як сипари пулодӣ дар атрофи қалби шикастаам қарор гирифта буданд. Ман фаҳмидам, ки онҳо намурдаанд; онҳо дар даруни ман, дар хислатҳои ман ва дар қадамҳои ман зиндаанд.

Ман либосҳоямро пӯшидам, дасту рӯямро бо оби сард шустам ва ба оина нигоҳ кардам. Чашмонам аз бехобӣ ва ашк сурх буданд, аммо дар умқи нигоҳам як шӯълаи нав — шӯълаи устуворӣ медурахшид. Садои падар дар гӯшам садо дод: "Мардҳо намегирянд, писарам! Бархез ва дубора кӯшиш кун".

Дари хонаро кушода, қадам ба кӯчаи субҳгоҳӣ гузоштам. Насими сарду поки саҳро мисли оғӯши ватан бар рӯям зад ва ҷонамро аз ҳавои тоза лабрез сохт.Шаҳри бегона акнун оҳиста-оҳиста бедор мешуд. Одамон бо шитоб ба кори худ мерафтанд. Ҷафокороне, ки рӯзе маро шикаста буданд ва гумон доштанд, ки дигар аз ҷоям намехезам, шояд маро боз хоҳанд дид. Аммо ин дафъа онҳо бо як писари дигар рӯбарӯ хоҳанд шуд — писаре, ки пушташ ба кӯҳи хотираҳои падар ва дуоҳои модар гарм аст.

Ман бо қадамҳои устувор дар рӯи замини намнок қадам мезадам. Офтоб аз паси биноҳои баланд сар мекашид ва нурҳои тиллоии худро бар сари ман мепошид. Ман медонистам, ки роҳи ғурбат ҳанӯз ҳам сахту тӯлонист, ҷафоҳо ҳанӯз ҳам лар пешанд, аммо ман дигар наметарсидам. Ман ба сӯи осмон нигоҳ кардам, табассуми ороми худро ба он ситораи охирини гумшаванда фиристодам ва ба худ гуфтам: «Ман зиндагӣ мекунам, падар... Ман устувор мемонам, модар... Барои шумо ва ба хотири номи поки шумо!».

СУБҲИ ПИРӮЗИИ ДИЛИ ШИКАСТА

Китоби хотираҳо ин ҷо ба поён мерасад, аммо китоби зиндагӣ ҳанӯз варақҳои сафеди зиёде дорад. Роҳе, ки аз тирагии ғурбат, аз кӯчаҳои сарди танҳоӣ ва аз қалби садпораи як ятими мусофир оғоз шуда буд, имрӯз ба соҳили оромӣ ва пирӯзӣ расид.

Ин қисса танҳо дар бораи дард ва ҳасрат набуд. Ин дарси устуворӣ буд. Ин нишон дод, ки ҳатто вақте ки инсон дар ин дунёи бузург бепадару модар мемонад ва ҷафои одамон пушташро хам мекунад, агар дар қалбаш ёди поки волидайн ва дуоҳои гузаштаи онҳо ҷой дошта бошад, ӯ ҳеҷ гоҳ намешиканад.

Имрӯз ман дигар он писари парешони дирӯза нестам. Ман фаҳмидам, ки бузургтарин сарвати ман на пул асту на мансаб, балки ҳамон соати кӯҳнаи падар ва рӯймоли сафеди модарам аст, ки маро аз туфонҳои ғурбат ҳифз карданд. Ҷафокорон рафтанд ва хушк шуданд, вале дарахти устувории ман, ки бо ашки ятимӣ об хӯрда буд, имрӯз сабз асту борвар.

Ман ба оянда бо табассум нигоҳ мекунам. Ватан шояд дур аст, падар ва модар дар осмонҳоянд, аммо нури онҳо ҳамеша дар дили ман медурахшад. Зиндагӣ давом дорад ва ман бо сари баланд ба пеш қадам мегузорам...

“Рӯзгор”