Искандари Мақдунӣ офарандаи империяи ҷаҳонӣ

Дар таърихи ҷаҳон кам касонеро метавон ёфт, ки дар синни ҷавонӣ чунин империяи бузургеро бунёд гузошта бошанд, ки аз Юнон то Ҳиндустон тӯл кашида бошад. Яке аз ин нодиртарин чеҳраҳо Искандари Мақдунӣ шоҳи Мақдуния аз соли 336 то мелод, сарлашкари бузург ва бунёдгузори яке аз бузургтарин империяҳои таърихи башар мебошад. Ӯро дар таърихи Шарқ бо номи Искандари Зулқарнайн Соҳиби ду шох низ мешинохтанд.

Аз хонадони Аргеадҳо

Искандари Мақдунӣ 21 июли соли 356 пеш аз мелод дар шаҳри Пелла пойтахти Мақдуния дар хонадони шоҳ Филиппи II ва малика Олимпиада ба дунё омадааст. Ӯ аз сулолаи Аргеадҳо буд, ки худро аз қаҳрамони афсонавии юнонӣ Ҳеракл пайрав меҳисобиданд.

Ҷавонӣ ва таҳсил

Искандар аз кӯдакӣ истеъдоди фавқулодаи ҳарбӣ ва роҳбарӣ нишон дод. Дар синни 13-солагӣ, падараш Арасту файласуфи бузурги юнониро ба сифати муаллими шахсии ӯ таъин кард. Арасту ба Искандар илмҳои гуногун фалсафа, тиб, этика, сиёсат ва адабиёт омӯхт ва таъсири амиқе ба ташаккули шахсияти ӯ гузошт. Искандар аз ҷавонӣ ба асарҳои Ҳомер махсусан «Илиада» шавқи бузург дошт ва ҳамеша нусхаи онро бо худ мебурд.

Шоҳ шудан ва фатҳҳои бузург

Соли 336 пеш аз мелод, пас аз кушта шудани падараш Филиппи II, Искандар дар синни 20-солагӣ ба тахти Мақдуния нишаст. Вай аввал шӯришҳои дохилиро пахш кард ва сипас ба фатҳи ҷаҳон шурӯъ намуд.

Соли 334 пеш аз мелод, Искандар бо лашкари тақрибан 40-ҳазорнафара ба сӯйи Империяи Ҳахоманишӣ Форси Қадим лашкар кашид. Ӯ дар набардҳои Граник 334, Исс 333 ва Гавгамела 331 лашкари бузурги Дориюши III-ро шикаст дод ва тамоми Империяи Ҳахоманиширо ба тасарруфи худ даровард.

Дар тӯли фаъолияти худ, Искандар Миср, Бобул, Сурия, Фаластин, Эрон, Осиёи Марказӣ ва қисми зиёди Ҳиндустонро забт кард. Ӯ дар Миср шаҳри Искандарияро бунёд гузошт, ки то имрӯз яке аз шаҳрҳои бузурги ҷаҳон аст.

Васлшавӣ бо фарҳангҳо

Искандар на танҳо чанговар, балки созандаи фарҳанг буд. Ӯ кӯшиш кард, ки фарҳанги юнонӣ ва шарқиро ба ҳам пайванд диҳад. Ӯ худаш бо Роксана шоҳдухтари бохтарӣ издивоҷ кард ва ба афсарони худ низ фармон дод, ки бо занони шарқӣ издивоҷ кунанд. Ин сиёсат ба давраи эллинизм омезиши фарҳанги юнонӣ ва шарқӣ асос гузошт.

Марг ва мерос

Искандар 13 июни соли 323 пеш аз мелод дар шаҳри Бобул дар синни 32-солагӣ аз олам гузашт. Сабаби марги ӯ то имрӯз баҳснок боқӣ мондааст баъзеҳо бемориро, баъзеҳо заҳрро сабаб мешуморанд.

Пас аз марги Искандар, империяи бузурги ӯ байни сарлашкарҳояш тақсим шуд ва ба як силсила давлатҳои эллинӣ давлати Селевкиён, Мисри Птолемейҳо ва Мақдунияи Антигонидҳо табдил ёфт.

Чаро «Чеҳраи мондагор»?

Искандар на танҳо сарлашкар, балки рамзи орзуи бузург, ҷасорати бепоён ва қудрати тағйир додани ҷаҳон аст. Ӯ дар синни ҷавонӣ тавонист тамоми ҷаҳони маълуми замони худро фатҳ кунад ва фарҳангҳои гуногунро ба ҳам пайванд диҳад. Ҳарчанд империяи ӯ дер давом накард, таъсири ӯ ба таърихи башар аз забони юнонӣ то фарҳанги эллинизм то имрӯз боқӣ мондааст. Номи ӯ дар таърихи ҷаҳон ҳамчун номи яке аз бузургтарин фармондеҳони тамоми замонҳо то абад боқӣ хоҳад монд.

“Рӯзгор”