The Belfast News Letter: Рӯзномае, ки аз нома то афсона расид

6 сентябри соли 1737. Белфаст, шаҳри хурди бандарӣ дар шимоли Ирландия. Дар кӯчаи Бриҷ, як марди ҷавон бо номи Фрэнсис Ҷой дастгоҳи чопро, ки ба таври тасодуфӣ ба даст оварда буд, ба кор меандозад. Вай наметавонист тасаввур кунад, ки он рӯз таърих навишта мешавад.

Фрэнсис Ҷой на танҳо чопгар, балки нотариус, истеҳсолкунандаи коғаз ва тоҷири китоб буд. Вай аз оилаи пресвитерианӣ баромада, дар шаҳри Белфаст обрӯи хуб дошт. Вақте ки дастгоҳи чопро ба даст овард, қарори таърихӣ қабул кард: рӯзномае таъсис диҳад, ки мардуми Олстерро бо ахбори ҷаҳон шинос кунад.

Ҳаминтавр, «The Belfast News Letter and General Advertiser» бадунёомад. Ин на танҳо аввалин рӯзномаи Олстер буд, балки ба зудӣ яке аз муҳимтарин нашрияҳои Ирландия гардид.

Аз нома то рӯзномаи ҳаррӯза

Нашрияҳои аввалини The Belfast News Letter ба шакли нома буданд, як ё ду саҳифа, ки ҳафтае ду маротиба рӯзҳои сешанбе ва панҷшанбе нашр мешуданд. Онҳо дар се сутун дар ҳар ду тарафи коғази андозааш 15x9 дюйм чоп мешуданд.

Дар соли 1739, рӯзнома муҳокима ва қатли роҳзани машҳур Дик Турпинро нашр кард, ин яке аз аввалин хабарҳои бузурги рӯзнома буд. Дар ҳамон солҳо, The Belfast News Letter аввалин рӯзнома дар ин тарафи Уқёнуси Атлантик шуд, ки Эъломияи Истиқлолияти Амрикоро нашр кард.

Дар соли 1852, рӯзнома аввалин расмҳои худро нашр кард, онҳо расмҳои ҷанозаи Герсоги Веллингтон буданд. Дар соли 1855, The Belfast News Letter рӯзномаи ҳаррӯза шуд.

Дар аввали солҳои нашр, мардуми бесавод дар маҷлисҳо ҷамъ мешуданд, то рӯзномаро аз забони муаллими мактаб бишнаванд. Ҳамин тавр, рӯзнома ба паҳншавии маърифат ва таъсиси мактабҳои шабона мусоидат кард.

Оилае, ки таърихро навишт

The Belfast News Letter аз ҷониби оилаи Ҷой таъсис ёфт ва беш аз 50 сол дар дасти онҳо буд. Писари Фрэнсис Генри Ҷой ва Роберт Ҷой рӯзномаро идора мекарданд ва китобҳо низ чоп мекарданд.

Аммо таърих фоҷиабор буд. Ҳенри Ҷой МакКракен набераи Фрэнсис Ҷой яке аз роҳбарони шӯриши Ирландияи Муттаҳид дар соли 1798 буд. Вай ба қатл маҳкум шуд ва дар саҳифаҳои ҳамон рӯзномае, ки бобояш таъсис дода буд, хабари қатлаш нашр шуд.

Ин фоҷиа нишон медиҳад, ки The Belfast News Letter на танҳо шоҳид, балки қисми таърихи Ирландия буд. Рӯзнома ҳам ғалабаҳо, ҳам фоҷиаҳои халқи худро сабт кардааст.

Рӯзномае, ки асрҳоро дид

The Belfast News Letter дар тӯли беш аз 285 сол 11 подшоҳ ва 58 сарвазири Бритониёро дидааст. Аввалини онҳо Подшоҳ Георги II буд, ки дар соли 1737 ба тахт нишаста буд. Охирин Подшоҳ Чарлз III, ки дар соли 2022 ба тахт омад.

Рӯзнома ҳамаи сарвазирони Бритониёро аз Роберт Уолпол ки дар вақти таъсиси рӯзнома дар Даунинг-стрит буд, то Кейр Стармер сабт кардааст.

Дар саҳифаҳои The Belfast News Letter рӯйдодҳои муҳими таърихӣ инъикос ёфтаанд:

- Қонунҳои Иттиҳод 1801 муттаҳидшавии Ирландия ва Бритониёи Кабир

- Шӯриши Ирландияи Муттаҳид 1798

- Қаҳтии картошка ва муҳоҷирати оммавӣ ба Амрико

- Ҷанги Наполеон ва рушди саноати Олстер

Аз коғаз то рақам

Имрӯз, The Belfast News Letter на танҳо рӯзномаи чопӣ, балки платформаи мултимедиавӣ аст. Он ҳафтае ҳафт рӯз нашр мешавад, аз ҷумла рӯзи Мавлуди Исо. Тиражи чопии он тақрибан 11 000 нусха аст.

Соли 2025, Ҳукумати Бритониё лоиҳаи рақамикунонии бойгонии таърихии The Belfast News Letter-ро оғоз кард. Ҳамаи шумораҳо аз асрҳои XVIII–XX дар British Newspaper Archive ва Findmypast дастрас мешаванд.

Сармуҳаррири кунунӣ Бен Лоури мегӯяд: «Мо қадимтарин рӯзномаи ҳаррӯзаи англисзабон дар ҷаҳон ҳастем. Ин мероси бузург аст, ки бояд ҳифз шавад».

“Рӯзгор”