Аз Мавлавӣ то мусиқии Ғарб: Рози таронаҳои Аҳмад Зоҳир дар чаҳор китоби Султони Ҳамад

Пажӯҳишҳои амиқи Султони Ҳамад дар шинохти рӯзгору осори Аҳмад Зоҳирро метавон ба чаҳор марҳалаи муҳим ё чаҳор «суҳбати ошкоро» бо ин ҳунарманди бузург тақсим кард, ки ҳар кадом паҳлуҳои норавшани эҷодиёти ӯро равшан месозанд.

1. Нахустин қадам ба ҷаҳони Аҳмад Зоҳир

Китоби аввалини муаллиф «Аҳмад Зоҳир — Султони қалбҳо» (соли 2005) заминаи устувореро барои шинохти ҳақиқии симои ин хунёгар дар Тоҷикистон гузошт. Султони Ҳамад бо ҷамъоварии хотираҳои наздикон, дӯстон ва шоҳидони зиндагии Аҳмад Зоҳир кӯшиш кард, ки образи ӯро на танҳо ҳамчун як сарояндаи машҳур, балки ҳамчун як инсони дарёдил, озодихоҳ ва заминӣ ба қалам диҳад.

2. Муколамаи ирфонӣ ва пайванд бо суханварони клоссик

Яке аз бахшҳои ҷолибтарини ин пажӯҳишҳо дар китоби «Пайванди Аҳмад Зоҳир бо Мавлавӣ» (соли 2007) инъикос ёфтааст. Султони Ҳамад аввалин касе буд, ки ба таври амиқ нишон дод, ки чӣ тавр Аҳмад Зоҳир бо дарки баланди фалсафӣ ва ирфонӣ ғазалиёти мураккаби Ҷалолиддини Балхиро ба оҳанг даровардааст. Пажӯҳишгар исбот мекунад, ки хондани шеъри Мавлавӣ бо гитараву асбобҳои муосир на танҳо асолати шеърро коҳиш надод, балки онро ба гӯши насли ҷавони асри ХХ наздик ва фаҳмотар сохт.

3. Пули маънавӣ миёни Шарқу Ғарб

Дар китоби «Аҳмад Зоҳир ва мусиқии Ғарб» (соли 2012) Султони Ҳамад ба як мавзӯи хеле ҳассос ва муҳим дахл мекунад. Ӯ робитаи таронаҳои Аҳмад Зоҳирро бо оҳангсозони машҳури ҷаҳонӣ ва мусиқии попи арабӣ, ҳиндӣ ва аврупоӣ таҳлил менамояд. Муаллиф собит месозад, ки Аҳмад Зоҳир танҳо як тақлидгар набуд, балки оҳангҳои ғарбиро бо рӯҳу равони шарқӣ чунон устодона омезиш медод, ки маҳсули он як падидаи комилан нав ва беназир мегардид.

4. Садое, ки бо гузашти вақт кӯҳна намешавад

Дар асарҳои охирини худ, махсусан «Аҳмад Зоҳир садои ишқ асту дилтангӣ» (соли 2021), Султони Ҳамад ба хулосае меояд, ки феномени Аҳмад Зоҳир бо гузашти замон камранг намешавад. Баръакс, ҳар як насли нав дар садои ӯ дарду ҳасрат, ишқ ва орзуҳои худро пайдо мекунад. Муаллиф нишон медиҳад, ки сирри ҷовидонии Аҳмад Зоҳир дар самимият ва пайванди нокандании ӯ бо дарди мардум буд.

Ба ин тартиб, Султони Ҳамад бо силоҳи қалам ва таҳқиқи бевоситаи худ тавонист кореро анҷом диҳад, ки шояд дар як вохӯрии кӯтоҳи воқеӣ имконнопазир буд. Китобҳои ӯ пули муҳташаме мебошанд, ки насли имрӯзро бо ҷаҳони пурасрори Аҳмад Зоҳир мепайванданд.

Меросе барои фардо ва ҷовидонии як садо

Дар ҷамъбаст метавон гуфт, ки кӯшишҳои бисёрсолаи Султони Ҳамад дар роҳи омӯзиши осори Аҳмад Зоҳир танҳо як таҳқиқоти оддии библиографӣ нест. Ин як намунаи олии садоқат ба санъати асил ва арҷгузорӣ ба хотираи яке аз бузургтарин сарояндагони ҳавзаи тамаддуни мост. Пажӯҳишгари тоҷик тавонист нишон диҳад, ки Аҳмад Зоҳир танҳо як ситораи дурахшони замони худ набуд, балки падидаи фарҳангиест, ки таъсири он то ҳанӯз дар рушди мусиқии муосир эҳсос мешавад.

Ҳарчанд ин ду шахсият — яке дар авҷи ҷавонӣ ва дигаре пас аз солҳо дар санъати таҳқиқ — дар як замон ва як рӯ ба рӯи ҳам нанишастанд, китобҳои Султони Ҳамад ин фосиларо ба куллӣ аз байн бурданд. Ин асарҳо устувортарин ва зеботарин «акси ҳамсуҳбатӣ»-и онҳо мебошанд, ки дар он ҷое барои хаёлот ва сунъият нест, зеро ҳар як сатри он бо ҳақиқати таърихӣ ва муҳаббати самимӣ сабт шудааст.

Имрӯз, вақте ки мо китобҳои Султони Ҳамадро варақ мезанем ва ҳамзамон ба таронаҳои маҳбуби Аҳмад Зоҳир гӯш меандозем, худро дар дохили он суҳбати кушоду самимӣ ҳис мекунем. Ва ин садо, ки аз умқи дилҳо бармеояд ва ин қалам, ки онро зинда нигоҳ медорад, ҳеҷ гоҳ ба гӯшаи фаромӯшӣ нахоҳанд рафт.

“Рӯзгор”