Муҳоҷирати занон: Мушкилот ва дурнамо

Агар то даҳсолаи охир муҳоҷирати меҳнатӣ дар Тоҷикистон симои комилан мардона дошт ва танҳо мардон ҳамчун таъминкунандаи асосии оила ба ғурбат сафар мекарданд, имрӯз манзараи иҷтимоӣ ба куллӣ тағйир ёфтааст. Мавҷи муҳоҷирати занони тоҷик сол то сол вусъат меёбад.

Имрӯз дар фурудгоҳҳо ва қаторҳои самти Русияву кишварҳои дигар садҳо бонувонро мебинем, ки борхалтаҳои вазнин дар даст, озими кишвари дигаранд. Зан ва муҳоҷират — ин падидаест, ки имрӯз ҷомеаи моро ба андеша ва таҳлили амиқ вомедорад.

Чаро зани тоҷик роҳи дуру машаққати ғурбатро пеш мегирад ва ин раванд ба сутуни асосии ҷомеа — оила ва тарбияи насли наврас чӣ таъсире мерасонад?

Чаро зани тоҷик ба муҳоҷират меравад? Сабаб ва омилҳо

Коршиносони соҳаи иҷтимоъ сабабҳои муҳоҷирати занони тоҷикро ба чанд гурӯҳ тақсим мекунанд:

1. Мушкилоти иқтисодӣ ва қарздорӣ: Норасоии ҷойҳои корӣ дар деҳот ва маоши кам дар шаҳрҳо занонро маҷбур месозад, ки барои таъмини рӯзгор ва пардохти қарзҳои бонкӣ ба хориҷ сафар кунанд.
2. Омили ҷудошавии оилаҳо (Талоқ): Мутаассифона, сатҳи талоқ дар кишвар нигаронкунанда боқӣ мемонад. Зани талоқшуда, ки аксар вақт бо ду-се фарзанд бе сарпаноҳ ва бе кӯмаки молиявии шавҳари собиқ мемонад, роҳи ягонаи наҷоти фарзандони худро дар муҳоҷират мебинад.
3. Муҳоҷирати оилавӣ: Гурӯҳи дигари занон оиладор буда, барои пешгирӣ аз пошхӯрии оила ва дар канори шавҳар будан сафар мекунанд. Онҳо мехоҳанд якҷоя меҳнат карда, барои харидани хона ё таҳсили фарзандон маблағ ҷамъ оранд.

«Ятимҳои зинда»: Таъсири муҳоҷират ба тарбияи фарзанд

Бузургтарин ва дардноктарин паёмади муҳоҷирати занон — ин дуршавии модар аз фарзанд аст. Вақте падарон ба муҳоҷират мерафтанд, бори тарбия ва нигоҳубини кӯдакон ба дӯши модар буд ва ин мувозинатро то ҷое ҳифз мекард. Аммо вақте модар меравад, кӯдакон зери тарбияи бобою бибӣ ё дигар хешовандон мемонанд.

Равоншиносон ин гурӯҳи кӯдаконро «ятимҳои зинда» меноманд. Модар кафили бехатарии эҳсосӣ ва равонии кӯдак аст. Ҳеҷ як бибӣ ё хола, новобаста аз меҳрубониаш, наметавонад ҷойи оғӯши гарми модарро бигирад. Кӯдакони зани муҳоҷир аксар вақт бо чунин мушкилот рӯбарӯ мешаванд:

- Танҳоӣ, гӯшанишинӣ ва тарси доимӣ аз гум кардани модар.

- Бибию бобоҳои пиронсол на ҳамеша метавонанд ба дарси наврасон назорат кунанд. Ин боиси тарки таҳсил ё ба гурӯҳҳои номатлуб пайвастани наврасон мегардад.

Ғурбат ва дигаргуншавии нақшҳо дар оила

Муҳоҷират нақшҳои анъанавиро дар оилаи тоҷик дигар мекунад. Зане, ки пул кор мекунад ва маблағгузори асосии оила мегардад, мавқеи худро дар хонавода тағйир медиҳад. Ин ҳолат гоҳо боиси зиддиятҳои равонӣ бо шавҳар ва хешовандон мегардад, зеро менталитети анъанавии мо ҳанӯз ҳам қабули зани «ноновар»-ро душвор медонад.

Аз сӯи дигар, худи занон дар муҳоҷират бо вазнинтарин шароити қонуниву маишӣ рӯбарӯ ҳастанд. Кор дар соҳаи хидматрасонӣ (фаррошӣ, кӯдакон, ошхонаҳо) дар шаҳрҳои бузурги Русия, фишори равонии дурӣ аз ватан ва осебпазирии ҳуқуқӣ саломатии зани тоҷикро зери хатар мегузорад.

Дурнамо: Чӣ бояд кард?

Муҳоҷирати занонро наметавон бо фармон ё роҳҳои маъмурӣ манъ кард, зеро ин интихоби маҷбурии ҳар як инсон барои зинда мондан аст. Аммо ҷомеа ва давлат метавонанд таъсири манфии онро кам кунанд:

• Дастгирии занони деҳот тавассути грантҳои бебозгашт ва қарзҳои имтиёзии бефоиз, то онҳо тавонанд дар ватани худ корхонаҳои хурд (дӯзандагӣ, коркарди ширу мева, парвариши гулҳо) таъсис диҳанд.
• Дар мактабҳо бояд равоншиносон бо кӯдаконе, ки волидайнашон дар муҳоҷиратанд, ба таври махсус ва доимӣ кор кунанд.
• Духтари соҳибкасб ва донишгоҳдида ҳеҷ гоҳ дар муҳоҷират ба кори сиёҳу вазнин машғул намешавад. Таҳсилот — кафолати амнияти зан аст.

Хулоса

Зани тоҷик аз хушбахтӣ ва осудагӣ роҳи ғурбатро пеш намегирад. Сафари ӯ — ин қурбониву талош барои ояндаи фарзандон аст. Аммо мо бояд дарк кунем: пулҳои аз муҳоҷират омада метавонанд хонаҳои боҳашамат бисозанд ва дастурхони моро пур кунанд, вале онҳо ҳеҷ гоҳ наметавонанд ҷойи тарбияи солим ва меҳри модариро, ки барои ояндаи миллат зарур аст, харидорӣ намоянд. Нигоҳ доштани зан дар ватан ва дар канори фарзанд — ин нигоҳ доштани ояндаи Тоҷикистон аст.

Ҷаҳонгири Султон, “Рӯзгор”