Леонардо да Винчи: Намунаи беҳамтои инсони универсалӣ

Чеҳраҳои мондагор

Дар замони Ренессанс давраи эҳёи фарҳанг ва илм дар Аврупо мардоне пайдо шуданд, ки дар як вақт дар чанд соҳа нобиға буданд. Аммо ҳеҷ кадоме ба пуррагии Леонардо ди сер Перо да Винчи маъруф ба Леонардо да Винчи нарасид.

Ӯ на танҳо рассоми бузург, балки муҳандис, ихтироъкор, анатом, риёзидон, меъмор, мусиқидон, табиатшинос ва файласуфе буд, ки дар ҳамаи ин соҳаҳо осори барҷастае аз худ гузоштааст. Ӯро бешубҳа метавон намунаи комили «инсони универсалӣ» номид шахсияте, ки дар ҳунар, илм ва техника ҳамзамон ба авҷи комал расидааст.

Кӯдакӣ ва ҷавонӣ — аз деҳаи Винчи то коргоҳи Веррокко

Леонардо 15 апрели соли 1452 дар деҳаи Анкиано, дар наздикии шаҳраки хурди Винчи наздикии Флоренсия ба дунё омад. Вай писархонди нотариуси сероб Перо да Винчи ва духтари деҳқон Катерина буд. Хонаводаи падараш Пероро ба қабул гирифт ва ӯ дар хонаи падар ба воя расид.

Аз синни 14-солагӣ, Леонардо ба коргоҳи рассомии машҳури Флоренсия Андреа дел Веррокко шогирд шуд. Дар ин ҷо вай рассомӣ, муҷассамасозӣ ва меъмориро омӯхт. Шогирдони Веррокко аксар вақт дар расмҳои ӯ ширкат мекарданд ва афсонае ҳаст, ки Леонардо дар расми «Таъмиди Масеҳ» фариштаеро нақш кард, ки шогирдони Веррокко наметавонистанд чунин ба нақш оваранд ва устод аз он баъд дигар наққошӣ накард.

Давраи Милан ва эҷоди беҳтарин асарҳо

Соли 1482, Леонардо ба Милан даъват шуд, то дар дарбори ҳоким Лодовико Сфорца ҳамчун муҳандис, муҷассамасоз ва меъмор кор кунад. Дар ин ҷо вай 17 сол зиндагӣ ва эҷод кард.

Дар ҳамин давра, ӯ яке аз машҳуртарин асарҳои худ «Шоми охирин»-ро дар девори калисои Санта-Мария-делле-Грацие эҷод кард. Ин расм, ки лаҳзаи эълони хиёнати Яҳудоро аз ҷониби Исо тасвир мекунад, дар таърихи санъат яке аз инқилобитарин асарҳо ба шумор меравад. Леонардо дар он усули нави композитсия ва ифодаи эҳсосотро ба кор бурдааст.

Бозгашт ба Флоренсия ва «Мона Лиза»

Соли 1499, пас аз суқути Сфорца, Леонардо ба Флоренсия баргашт. Дар ин давра, ӯ ба эҷоди асрарбортарин ва машҳуртарин расми ҷаҳон «Мона Лиза» шурӯъ кард. Ин расм, ки зане бо табассуми асроромез ва нигоҳи пурмаъниро тасвир мекунад, то имрӯз садҳо сол аст, ки муҳаққиқон ва санъатдӯстонро ба ҳайрат меорад. Леонардо то охири умр ин расмро бо худ мебурд ва пайваста ба он тағйирот ворид мекард ки ин нишон медиҳад, ки ӯ онро беҳтарин осораш мешумурд.

Анатомия ва тадқиқоти илмӣ

Леонардо на танҳо рассом, балки олими бузург буд. Вай беш аз 30 ҷасадро кушода, аввалин тасвирҳои дақиқи анатомии инсонро эҷод кард. Ӯ қалб, узвҳо, устухонҳо ва системаи рагҳоро тасвир намуд ва дар ин соҳа аз замони худ хеле пеш буд. Вай инчунин дар бораи ҷараёни хун, нафаскашӣ ва ҳамчунин ҳомиладорӣ таҳқиқот анҷом додааст.

Леонардо дар соҳаи ботаника, геология ва гидродинамика низ тадқиқот кардааст. ӯ аввалин шуда дар бораи пайдоиши фосилаҳои табақоти замин назария пешниҳод кард.

Ихтироот ва муҳандисӣ

Садҳо ихтирооти Леонардо асри худро пеш гузоштанд. Ӯ ҳавопаймои манёвркунанда, парашют, танк, механизми соат, бомбаи дуднок, ракетаи обӣ, механизми сӯзанӣ ва мошини силоҳро тарҳрезӣ кардааст. Дафтарчаҳои ӯ пур аз тасвирҳои дастгоҳҳои механикӣ, пулҳо, каналҳо ва мошинҳои ҷангианд. Сарфи назар аз кам будани имкониятҳои техникии замонаш, бисёре аз ин ихтироот дар асрҳои баъдӣ татбиқ шуданд.

Солҳои охир дар Фаронса

Соли 1516, Леонардо бо даъвати подшоҳи Фаронса Франсуа I ба Фаронса рафт. Ӯ дар қалъаи Кло-Люсе, наздикии шаҳри Амбуаза, зиндагӣ мекард ва то охири умр ба тадқиқот ва нақшаҳои худ машғул буд. Леонардо 2 майи соли 1519 дар синни 67-солагӣ дар ҳамон ҷо даргузашт. Афсонае ҳаст, ки подшоҳ Франсуа I дар охирин лаҳзаҳо сари ӯро ба оғӯш гирифт ҳарчанд муаррихон инро собит накардаанд.

Мероси ҷовидон

Осори Леонардо да Винчи то имрӯз дар саросари ҷаҳон, аз Лоувр то Эрмитаж ва аз Лондон то Ню-Йорк, нигоҳ дошта мешаванд. Аксҳои ӯ дар қимати беш аз сад миллион доллар арзёбӣ мешаванд. Дафтарчаҳои ӯ, ки беш аз 5000 саҳифаро дар бар мегиранд, то имрӯз ҳамчун ганҷинаи илмӣ ва санъатӣ мавриди омӯзишанд.

Чаро «Чеҳраи мондагор»?

Леонардо да Винчи дар таърихи башар беҳамто аст. Ӯ нишон дод, ки инсон метавонад дар як вақт рассом, олим, мухандис, мусиқидон ва файласуф бошад ва дар ҳамаи ин соҳаҳо ба авҷи камол бирасад. Ӯ ба мо омӯхт, ки ташнагии дониш ва кунҷковии бепоён марзи замон ва макон надоранд. Табассуми асроромези Мона Лиза, дастгоҳҳои пешрафтаи механикиаш ва тасвирҳои дақиқи анатомиаш ҳама аз як марди бузург ҳикоят мекунанд, ки на танҳо чеҳраи мондгор, балки рамзи кушиши бепоёни инсон ба сӯйи камол аст.

“Рӯзгор”