Садое аз ду соҳили як дарё: Аҳмад Зоҳир ва Ҷӯрабек Назрӣ дар оинаи пажӯҳишҳои Султони Ҳамад

Мусиқӣ забони дил аст ва вақте аз дили ду абармарди ҳунар бармеояд, марзҳоро убур карда, соҳилҳоро ба ҳам мепайвандад. Барои дарки амиқи ин пайванди нодири ҳунарӣ миёни Тоҷикистону Афғонистон, мо бояд ба таҳқиқоти чандинсолаи рӯзноманигор ва аҳмадзоҳиршиноси шинохта устод Султони Ҳамад такя кунем. Пажӯҳишҳои амиқи ӯ собит месозанд, ки Аҳмад Зоҳир ва устод Ҷӯрабек Назрӣ ду ҷилои як гавҳар ва ду набзи як фарҳанги куҳанбунёданд.

​Маҳфили хонагӣ ва ҳузури Шаҳбонуи шеъри тоҷик​

Бино ба хотираҳои таърихие, ки дар пажӯҳишҳои Султони Ҳамад сабт шудаанд, дар солҳои 70-уми асри ХХ, вақте устодони ҳунари тоҷик ба Кобул сафар мекарданд, маҳфилҳои хонагии зиёиёни афғон ба маркази табодули рӯҳу илҳом табдил меёфтанд. Дар яке аз ҳамин маҳфилҳои нодир, дар канори Аҳмад Зоҳир ва устод Ҷӯрабек Назрӣ, Шоираи халқии Тоҷикистон Гулрухсор Сафиева низ ҳузур дошт — шоирае, ки то имрӯз зиндаву саломат ва шоҳиди ростини он рӯзгори тиллоии ҳунар аст.

​Дар он лаҳзаҳои хотирмон ва таърихӣ, гитараи шӯху асринавии Аҳмад Зоҳир бо созу овози мафтункунандаи устод Ҷӯрабек Назрӣ рӯ ба рӯ ҷӯр мешуд. Оҳанги сурудҳои машҳуре мисли «Ман бо дилбаре вохӯрдам» (Я встретил девушку), ки заминаи тоҷикӣ доштаву Аҳмад Зоҳир онро бо матни «Ман бозичаи дасти туам...» дар Афғонистон машҳур карда буд, дар он маҳфил бонавбат замзама мешуд. Ин на танҳо як шиносоӣ, балки эҳтироми кушоду самимӣ ва мардонаи ду нобиға ба санъату оҳангҳои муштараки якдигар буд.

​Сарват ва садои муштарак: Таронаҳое, ки дар гӯши замон зангӯла шуданд​

Устод Султони Ҳамад қайд мекунад, ки бузургии ин ду ҳунарманд дар интихоби матни ноб ва тарзи расонидани он ба шунаванда буд. Биёед ба матни таронаҳое назар кунем, ки дар иҷрои ҳар ду абадмард хунин хонандаро ба ҷӯш меоранд:

​1. Шӯри ишқи Мавлоно

​Аҳмад Зоҳир ғазали оташини Мавлоно Ҷалолуддини Балхиро ба як суруди попи пуртаҳаррук ва ҷавонписанд табдил дод, ки ҳанӯз ҳам дилҳоро такон медиҳад:

​Агар Маҷнун дили шӯридае дошт,

Дили шӯридатар аз мо касе нест...

Кушодам чашму дидам ҳеҷ кас нест,

Ба ғайр аз подшоҳе, к-андар ин деҳ...

​Дар ҳамин ҳол, устод Ҷӯрабек Назрӣ маҳз ҳамин ғазалро дар сабки суннатӣ ва бо як сӯзи хоси орифона ва сози танбур иҷро кард. Садои Ҷӯрабек Назрӣ ба ин матн умқи фалсафӣ бахшид, дар ҳоле ки Аҳмад Зоҳир ба он шӯру ҳаёти муосир дод.

​2. Фалсафаи зиндагӣ ва гузари замон

​Ҳар ду ҳунарманд дарк мекарданд, ки умри инсон гузарост ва санъат ҷовидон мемонад. Аҳмад Зоҳир бо суруди машҳури худ мегуфт:

​Ин тани афсурда хок шавад,

Ашки ҳасрат зидди пок шавад...

Охир, эй дил, чӣ ҷои фарёд аст?

Дунё худаш хонаи бод аст...

​Ва дар ин соҳили Ому, устод Ҷӯрабек Назрӣ бо садои махмалину ширадори худ шеърҳои устод Лоиқ Шералӣ ва Хоҷа Ҳофизро месуруд, ки маҳз ҳамин дарду ҳасрати инсонӣ ва гузаро будани ҳаёткуниро ба гӯши шунаванда мерасонд. Иҷрои устодонаи Ҷӯрабек Назрӣ дар жанри "Фалак" рӯҳи инсонро аз замин то ба каҳкашонҳо мебурд.

​3. Эҳтиром ба шеъри ноб​

Устод Ҷӯрабек Назрӣ (ки доктори илмҳои филология ва шарқшиноси шинохта буданд) ҳамеша вазни шеър ва обуранги калимаро зери назорати қатъӣ мегирифт. Ин мактаби волои суханварӣ ба Аҳмад Зоҳир, ки ошиқи назми форсӣ-тоҷикӣ буд, илҳоми дучанд мебахшид. Вақте Аҳмад Зоҳир шеъри "Эй сорбон, оҳиста рон, к-ороми ҷонам меравад..."-и Саъдиро месуруд, ҳамон қонунияти вазну сӯзи маънавиро риоя мекард, ки дар иҷроҳои классикии Ҷӯрабек Назрӣ дида мешуд.

​Сабақи ин ду абадмард барои мо

​Устод Султони Ҳамад дар хулосаи пажӯҳишҳои чандинсолаи худ як нуктаи тиллоиро таъкид месозад: Аҳмад Зоҳир ва Ҷӯрабек Назрӣ ба мо нишон доданд, ки ҳунари асил ниёзе ба шиноснома ва марзҳои сиёсӣ надорад.

​Аҳмад Зоҳир бо гитара ва рӯҳи озодихоҳии худ эстрадаи моро рангин кард.

​Устод Ҷӯрабек Назрӣ бо хирад, санъати фалакхонӣ ва заҳматҳои илмии худ асолати таърихии ин миллатро ҳифз намуд.

​Садои онҳо ду шохаи як дарахти куҳанбунёданд, ки решааш дар хоки фарҳанги мост. Онҳо набзи зиндагии мо мебошанд — набзе, ки ҳеҷ гоҳ аз тапидан намемонад.

Аҳмадшоҳи Султон, “Рӯзгор”