9 май – Ғалабае, ки то имрӯз зинда аст

Шаби 8 ба 9 майи соли 1945 дар қитъаи Аврупо ҷанг хотима ёфт. Дар шаҳри Берлин, дар бинои мактаби муҳандисии қаблӣ, вакилони Олмони фашистӣ Санади таслими бечунучароиро имзо карданд. Дар Москва, соати 1:10 дақиқаи шаб, сухан Алексей Левитан дар радио паҳн кард: «Германия пурра шикаст хӯрд! Ҷанг ба охир расид!»

Он шаб дар тамоми шаҳрҳои Иттиҳоди Шӯравӣ одамон ба кӯчаҳо баромаданд. Дар Душанбе (Сталинобод), мардум дар майдони марказӣ ҷамъ омада, то саҳар рақсу суруд хонданд. Одамони ҷавони аз ҷанг барнагашта, пиронсолону занон бо ашк ва ханда Ғалабаро ҷашн гирифтанд.

Дар ҳамла ба Берлин (апрел-майи 1945) ҳазорҳо тоҷикон иштирок карданд. Дар деворҳои Рейхстаг, бисёре аз сарбозони тоҷик имзои худро гузоштаанд. Тибқи бойгониҳо, дар байни онҳо номҳои Саидҷон Раҳимов (аз Конибодом), Ҳабибулло Ғафуров (аз Ленинобод) ва дигарон сабт шудаанд. Яке аз онҳо, Тоҳир Маҳкамов, дар девор навиштааст: «Мо аз Сталинобод ба Берлин расидем. Ҷанг ба охир расид. Зинда бод Сталин!».

Аммо Ғалаба бисёриҳоро нест кард. Тибқи омори расмӣ, дар Ҷанги Бузурги Ватанӣ аз Тоҷикистон 92 ҳазор нафар (баъзе манбаъҳо – 95 ҳазор) ҳалок шудаанд. Дар ҳар як деҳаи Тоҷикистон хонаводае ҳаст, ки яке аз аъзои худро дар ин ҷанг аз даст додааст.

Ёдгории Ғалаба дар Тоҷикистон

Пас аз ҷанг, дар ҳама шаҳрҳои Тоҷикистон ёдгориҳо бунёд ёфтанд:

- Парки Ғалаба дар Душанбе – бо абадистон (Мемориали ҷовидонӣ) ва номҳои Қаҳрамонон.

- Хиёбони Қаҳрамонон (соли 2020) – дар он ҳайкалҳои 54 Қаҳрамони Иттиҳоди Шӯравӣ ва 15 кавалери пурраи ордени Шараф насб шудаанд.

То имрӯз, 9 май дар Тоҷикистон ҳамчун як рӯзи истироҳати давлатӣ ва ёдбуд ҷашн гирифта мешавад. Дар Душанбе, дар Парки Ғалаба, ҳар сол садҳо нафар, аз ҷумла ҷанговарони собиқ (агар бозмонда бошанд), хешовандони онҳо ва ҷавонон ҷамъ меоянд. Гулҳо мегузоранд, сурудҳои солҳои ҷанг мехонанд, аз қаҳрамониҳо ёд мекунанд.

Соли 2020, дар рӯзи 9 май, Президенти Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар суханронии худ гуфт:

«Ҳар сол 9 май мо ба он 92 ҳазор фарзандони тоҷик, ки дармайдони ҷанг ҷон додаанд, арҷ мегузорем. Ин Ғалаба на танҳо ғалабаи артиш, балки ғалабаи рӯҳи миллат аст».

9 май на танҳо рӯзи хотира, балки рӯзи пур аз ғурур аст. Тоҷикистон дар Ҷанги Бузурги Ватанӣ саҳми ҳисобшаванда гузоштааст – бо одамон, ғалла, пул, меҳнат. 300 ҳазор сафарбаршуда, 92 ҳазор ҳалокшуда, 54 Қаҳрамони Иттиҳоди Шӯравӣ, 15 кавалери пурраи ордени Шараф, 1 миллиард рубл ёрии фронт, 20 тайёра, 18 танк, 5 ҳазор зани ҷангӣ. Ин меросро фаромӯш кардан ҷиноят аст.

Рӯзи Ғалаба муборак!

“Рӯзгор”

9 мая – Победа, которая жива до сих пор

В ночь с 8 на 9 мая 1945 года на европейском континенте война закончилась. В Берлине, в здании бывшего инженерного училища, представители фашистской Германии подписали Акт о безоговорочной капитуляции. А через несколько минут, в 1:10 ночи по московскому времени, голос Юрия Левитана разнёс по радио: «Германия полностью разгромлена! Война окончена!»

В ту ночь на улицы вышли все города Советского Союза. В Душанбе (тогда – Сталинабад) люди собрались на центральной площади и до рассвета танцевали и пели. Молодые, не вернувшиеся с войны, старики и женщины – все со слезами и смехом праздновали Победу.

В штурме Берлина (апрель–май 1945) участвовали тысячи таджиков. На стенах рейхстага многие таджикские солдаты оставили свои автографы. Согласно архивным записям, среди них – имена Саиджона Рахимова (из Канибадама), Хабибулло Гафурова (из Ленинабада) и других. Один из них, Тахир Махкамов, написал на стене: «Мы пришли из Сталинабада в Берлин. Война кончилась. Да здравствует Сталин!»

Но Победа унесла многие жизни. По официальной статистике, в Великой Отечественной войне из Таджикистана погибло 92 тысячи человек (некоторые источники называют 95 тысяч). Нет ни одного села в Таджикистане, где семья не потеряла бы кого-то из близких.

Память о Победе в Таджикистане

После войны во всех городах Таджикистана были возведены мемориалы:

- Парк Победы в Душанбе – с Вечным огнём и именами Героев.

- Аллея Героев (2020 год) – здесь установлены бюсты 54 Героев Советского Союза и 15 полных кавалеров ордена Славы.

До сих пор 9 мая в Таджикистане отмечается как государственный выходной и день памяти. В Душанбе, в Парке Победы, каждый год собираются сотни людей – ветераны (кого ещё осталось), их родственники и молодёжь. Возлагают цветы, поют песни военных лет, вспоминают подвиги.

В 2020 году, в день 9 мая, Президент Таджикистана Эмомали Рахмон в своей речи сказал: «Каждый год 9 мая мы отдаём дань уважения тем 92 тысячам таджикских сыновей, которые отдали жизни на полях сражений. Эта Победа – не только победа армии, но и победа духа нации».

9 мая – это не только день памяти, но и день, полный гордости. Таджикистан внёс весомый вклад в Великую Отечественную войну – людьми, зерном, деньгами, трудом. 300 тысяч мобилизованных, 92 тысячи погибших, 54 Героя Советского Союза, 15 полных кавалеров ордена Славы, 1 миллиард рублей помощи фронту, 20 самолётов, 18 танков, 5 тысяч женщин-воинов.** Забыть это наследие – преступление.

С Днём Победы!

“Рӯзгор”