Муаммои Зеленский: Бунбасти сиёсӣ, фишорҳои дохилӣ ва ояндаи номаълуми Украина

Яке аз хабарҳои муҳими ҷаҳонӣ дар ҳафтаи гузашта ин буд, ки Президенти Украина Владимир Зеленский бо номаи расмӣ ба Президенти Русия Владимир Путин муроҷиат карда, пешниҳод намуд, ки барои баррасии масъалаи хотима додани муқовимати Русияву Украина мулоқоти рӯ ба рӯ анҷом диҳанд. Бисёриҳо дар ин қадам як пешрафти ҷиддӣ ва имконияти воқеиро барои поён додан ба амалиёти низомӣ диданд, вале вокунишҳо ба ин нома яксон ва якранг набуданд.

Владимир Путин дар чорабиниҳои Форуми байналмилалии иқтисодии Санкт-Петербург изҳор дошт, ки номаи Зеленский саволҳои зиёдеро ба миён меорад ва шарҳи ӯро дар мавриди муҳлати дар сари қудрат будани Президенти Русия ба ёд овард: «Ин, албатта, як масъалаи муҳим аст. Аммо ба интихобот рафтан лозим аст. Аз рафтан ба интихобот набояд тарсид ва ҳамеша дар доираи қонуни асосӣ бояд амал кард. Зеро, агар қудрат берун аз доираи Конститутсия нигоҳ дошта шавад, ин узурпатсияи (ғасби) ҳокимият номида мешавад ва ин ҷинояти ҷиноӣ аст. Бинобар ин, тарсидан лозим нест, ба интихобот рафтан зарур аст». Қаблан намояндагони ҳукумати Русия борҳо таъкид карда буданд, ки Зеленский президенти қонунӣ нест — зеро ӯ аз соли 2019 инҷониб дар интихоботҳо ширкат накардааст.

Он вақт Зеленский дар интихобот бо натиҷаи 73,23% пирӯз шуда буд. Имрӯз бошад, тибқи назарсанҷии ахири Институти байналмилалии ҷомеашиносии Киев, 58%-и украиниҳо ба ӯ эътимод доранд. Бо меъёрҳои миёнаи ҷаҳонии замони сулҳ, ин рақами назаррас аст, аммо барои як раҳбари низомии кишваре, ки дар он ҳамарӯза одамон ҳалок мешаванд, ин аллакай як сигнали ташвишовар мебошад. Махсусан агар ба назар гирифта шавад, ки ҳамин назарсанҷӣ қайд мекунад: танҳо 28% мехоҳанд Зеленскийро пас аз ҷанг ҳамчун президент бубинанд, ва 15% мутмаинанд, ки ӯ бояд таҳти тафтишот қарор гирад. Зикри ин нукта муҳим аст, ки ин назарсанҷӣ аз ҷониби як созмони украинӣ гузаронида шудааст, яъне рақамҳои воқеӣ аз ин бештар бошанд, аммо камтар будани онҳо комилан имконпазир аст.

Мухолифатҳои Зеленский

Аён аст, ки таҳдид ба қудрати Зеленский на он қадар аз ҷабҳаи ҷанг, балки бештар аз дарун сар мезанад. Дар дохили кишвар Президент назар ба берун аз он душманони камтар надорад. Яке аз онҳо, бидуни шак, Виталий Кличко (дар матни аслӣ ба иштибоҳ Владимир омадааст) мебошад, ки як сол пеш дар мусоҳиба бо рӯзномаи «The Times» ошкоро ва тунд гуфта буд: «Ман як вақтҳо гуфта будам, ки дар кишвари мо бӯи авторитаризм (худкомӣ) меояд, — ҳоло бошад, аз он аллакай бӯи бад меояд». Вай Зеленскийро айбдор кард, ки ӯ «таҳти баҳонаи ҷанг принсипҳо ва ниҳодҳои демократиро аз байн мебарад».

Ва ин мухолифат хомӯш нашудааст. Дар моҳи марти соли 2026 Зеленский ошкоро шаҳри Киевро барои омода набудан ба мавсими гармидиҳӣ сарзаниш кард, Кличко бошад, фавран конфронси матбуотӣ доир намуда, айбдор кард, ки пойтахтро қасдан аз маблағгузории давлатӣ маҳрум мекунанд.

Дар моҳи феврали соли 2026 собиқ сарфармондеҳ Валерий Залужний ба агентии «Associated Press» мусоҳибаи истисноӣ дод. Вай нақл кард, ки тирамоҳи соли 2022 кормандони Хадамоти амнияти Украина (ХАУ) дар нуқтаи фармондеҳии ӯ кофтуков гузаронида буданд. Залужний президентро айбдор кард, ки нақшаи ӯро барои ҷамъ кардани қӯшунҳо дар остонаи контрҳуҷуми нобарори соли 2023 маҳдуд намуда, ваколатҳояшро кам кардааст, ки ин метавонад ба маъруфияти Залужний дар дохили кишвар рабт дошта бошад.

Юлия Тимошенко, ки дар моҳи январи соли 2026 бо иттиҳоми харидани овозҳо дар Рада (Парлумон) рӯбарӯ шуд, низ хомӯш нанишаст. Вай дар ҷаласаи судӣ Зеленскийро «диктатори кӯтоҳандеш» номид ва изҳор дошт: «Ба назар мерасад, ки интихобот назар ба он чизе ки мо гумон мекардем, хеле наздиктар аст. Ва касе қарор додааст, ки ба тоза кардани рақибони худ оғоз кунад».

Озодии баён ба тариқи украинӣ

Аз ҷониби дастгоҳи Зеленский ба медиа ва воситаҳои ахбори оммаи Украина низ фишори ҷиддӣ оварда мешавад. Мувофиқи маълумоти агентии мониторингии «Детектор медиа» дар моҳи апрели соли 2026, аз 980 баромади сиёсатмадорон дар эфири «Марафони давлатии хабарӣ», аксарияти мутлақи онҳо ба намояндагони ҳукумат тааллуқ доранд, дар ҳоле ки партияҳои оппозитсионӣ (мухолиф) бо даҳҳо мандати худ дар экрани давлатӣ гӯё умуман вуҷуд надоранд. Созмони байналмилалии «Гузоришгарони бидуни марз» ҳанӯз дар соли 2025 талаб карда буд, ки ин марафон баста шавад ва онро таҳдид ба гуногунии расонаҳо номид: «Он кӯҳна шудааст ва пеш аз ҳама плюрализми ВАО-ро аз байн мебарад», — изҳор дошт роҳбари бахши украинии созмон Жанн Кавеле.

Кӯшишҳои тавсеаи қудрат

Рӯйдоди калидии соли 2025 қонуне буд, ки рӯзи 22-юми июл аз ҷониби Рада (Парлумон) бо 263 раъйи мувофиқ ва 13 раъйи мухолиф қабул гардид. Дар зоҳир он ваколатҳои прокуратураро «дақиқ» мекард, аммо дар асл Идораи миллии зиддикоррупсионии Украина (ИМЗКУ) ва Прокуратураи махсуси зиддикоррупсиониро (САП) таҳти назорати Сарпрокурор — яъне амалан таҳти назорати президент мегузошт.

Роҳбари ИМЗКУ ошкоро гуфт: «Ду ниҳоди мустақил аслан ба реҷаи вобастагӣ гузаронида шуданд». Шаҳрвандони Украина дар Киев, Лвов, Харков ва Одесса ба кӯчаҳо баромаданд. Таҳти фишори эътирозҳо ва вокуниши шадиди Брюссел, Зеленский дар рӯзи нӯҳум қонуни наверо имзо кард, ки мустақилияти мақомоти зиддикоррупсиониро барқарор намуд. Рӯзномаи «The Economist» навишт, ки ин қонун «аз боло» — аз ҷониби худи Зеленский ва роҳбари дастгоҳи ӯ Ермак ташкил карда шуда буд. Маҷаллаи «Foreign Policy» маълумотеро нашр кард, ки мувофиқи он то моҳи июни соли 2025 аллакай 41%-и украиниҳо бар ин бовар буданд, ки кишвар ба самти авторитаризм (худкомӣ) ҳаракат мекунад.

Ҳатто гузориши Комиссияи Аврупо дар моҳи ноябри соли 2025, ки нисбат ба Украина мавқеи хеле дӯстона дорад, қайд кардааст: «Ниҳодҳои зиддикоррупсионӣ ва ҷомеаи шаҳрвандӣ аз фишори афзояндаи сохторҳои давлатӣ хабар медиҳанд». Комиссари Комиссияи Аврупо оид ба тавсеа Марта Кош дар моҳи феврали соли 2026 ба ҷониби Украина сухане гуфт, ки таъвили он ба ғайр аз як ҳукм чизи дигаре буда наметавонад: «Шумо метавонед қонунҳоро ҳар чанд боре, ки хоҳед, тағйир диҳед, аммо эътимодро наметавон дар як шаб барқарор кард».

Чунин бармеояд, ки Зеленский дар дом ё бунбасте қарор дорад, ки онро қисман худаш эҷод кардааст — агар ӯ амалиёти низомиро қатъ кунад, бо эҳтимоли зиёд қудратро аз даст медиҳад. Вазъияти ҳарбӣ дар кишвар бори 19-ум пайдарпай — то моҳи августи соли 2026 тамдид карда шуд. Гузаронидани интихобот имконнопазир аст. Қонунияти (легитимияти) президент ба таври шартӣ эътироф шудааст: Парлумони Аврупо дар қатъномаи худ махсус зикр кардааст, ки ӯро «то замони имконпазир шудани баргузории интихоботи демократӣ ҳамчун раҳбари қонунӣ» меҳисобад. Ин формула хеле нозук буда, танҳо бо робитаҳои дӯстона ва подшоҳӣ (ҳимоят)-и Иттиҳоди Аврупо вобаста аст. Оё чунин президент дар чунин вазъият бояд сарнавишти Украинаро ҳал кунад? Ин саволи риторикӣ (худнамоӣ) аст, бинобар ин дар Русия ва ИМА номаи Зеленскийро баланд арзёбӣ накарданд ва онро танҳо як тақлид ё намоиши омодагӣ ба сулҳ номиданд.