Михаил Кутузов сарлашкаре, ки Наполеонро шикаст дод

Дар таърихи ҳарбии ҷаҳон кам касонеро метавон ёфт, ки бо чунин ҳикмати амиқ, сабри стратегӣ ва иродаи пӯлодӣ тавонистаанд лашкари бузургтарини замонро шикаст диҳанд. Яке аз ин нодиртарин чеҳраҳо княз Михаил Илларионович Голенишев-Кутузов машҳур ба Михаил Кутузов генерал-фельдмаршали Империяи Русия, дипломат ва фармондеҳи олии артиши рус дар Ҷанги Ватании соли 1812 мебошад. Ӯ на танҳо бо шикаст додани «Армияи Бузурги» Наполеон таърихи Аврупоро тағйир дод, балки ҳамчун аввалин кавалери пурраи ордени Сент-Георгий дар таърихи Русия ба қайд гирифта шудааст.

Аз хонадони Голенишев-Кутузовҳо

Михаил Илларионович Голенишев-Кутузов дар баъзе манбаъҳо Голенишев-Кутузов-Смоленский 16 сентябри соли 1745 ё 1747 дар Санкт-Петербург дар хонадони дворянӣ ба дунё омадааст. Падараш Илларион Матвеевич Голенишев-Кутузов генерал-поручики артиш ва сенатор буд, ки сӣ сол дар корпуси муҳандисӣ хидмат карда буд. Модараш Анна Илларионовна духтари капитани истеъфодашудаи Бердинский буд. Хонадони Голенишев-Кутузовҳо аз насаби қадимии дворянҳо буданд, ки решаҳои онҳо ба Русияи асри XIII мерасид.

Бояд қайд кард, ки санаи дақиқи таваллуди Кутузов то имрӯз баҳснок боқӣ мондааст. Соли 1745 дар биографияи аввалини ӯ зикр шуда буд, аммо тадқиқоти баъдӣ нишон медиҳанд, ки эҳтимолан ӯ соли 1747 ба дунё омадааст. Ҳуҷҷати дақиқи таваллуд то ҳол ёфт нашудааст.

Таҳсил ва оғози фаъолияти ҳарбӣ

Кутузов дар хона таҳсилоти аъло гирифт. Ӯ аз синни ҳафтсолагӣ дар хона таълим мегирифт ва дар синни 12-солагӣ ба Мактаби артиллерия ва муҳандисии дворянҳо дохил шуд. Ин мактабро бо чини инженер-прапорщик хатм карда, дар худи ҳамон ҷой ба омӯзгории математика пардохт. Дар синни 16-солагӣ ӯ аллакай аспиранти флигел-адъютанти генерал-губернатори Ревел шоҳзода Голштейн-Бекский буд.

Соли 1762 Кутузов ба чини капитанӣ расид ва дар ҳамон сол бо Александр Васильевич Суворов шинос шуд муносибате, ки баъдтар ба як ҳамкории бузурги ҳарбӣ табдил ёфт. Ӯ дар ҷангҳои зидди полякҳои конфедерат 1765, 1769 ва дар Ҷанги Русӣ-Туркӣ 1768–1774 ширкат варзид.

Маҷрӯҳиятҳои вазнин

Кутузов дар ҷангҳои худ ду маротиба маҷрӯҳиятҳои вазнин гирифт, ки ҳар яке метавонист ба марг расонад:

1. Соли 1774, дар ҷанг бо тоторҳои Қрим, тир ба сари ӯ зада, аз чашми чапаш гузашт ва ӯро аз биноии чап маҳрум кард. Ӯ мӯъҷизаворона зинда монд ва барои ин кор ордени Сент-Георгий дараҷаи 4-ро гирифт.

2. Соли 1788, дар муҳосираи Очаков, тир ба рухсораи ӯ ворид шуда, аз пушти сар баромад. Ин маҷрӯҳият низ маргбор буд, аммо Кутузов боз зинда монд ва баъдтар ба хидмати ҳарбӣ баргашт.

Шӯҳрат дар замони Суворов

Кутузов дар зери фармондеҳии Суворов дар штурми Исмоил 1790 ширкат варзид ва бо далерӣ ва маҳорати худ фарқ кард. Суворов дар бораи ӯ гуфта буд: «Кутузовро ман аз ҳама бештар мешиносам. Ӯ далер аст, аммо хеле ҳисобкор». Ин хислат ҳисобкорӣ ва эҳтиёткорӣ дар ҳарб баъдтар хусусияти асосии услуби стратегии ӯ гардид.

Дар солҳои 1790-ум, Кутузов дар вазифаҳои гуногуни ҳарбӣ ва дипломатӣ кор кард. Соли 1793 ӯ сафири Русия дар Истанбул буд ва баъдтар директори Корпуси кадетии Шляхетский таъин шуд.

Ҷанги Русӣ-Туркӣ ва пирӯзии дипломатӣ

Дар Ҷанги Русӣ-Туркии солҳои 1806–1812, Кутузов фармондеҳии артиши русро ба ӯҳда гирифт. Ӯ дар соли 1811 дар наздикии Рушчук лашкари туркро сахт шикаст дод ва сипас бо сулҳи Бухарест 1812 тавонист Туркияро аз ҳамкорӣ бо Наполеон боздорад. Ин пирӯзии дипломатӣ барои Русия имкон дод, ки ҳамаи қувваҳои худро ба муқобили Наполеон равона кунад. Барои ин хидмат ӯ унвони граф-ро гирифт.

Ҷанги Ватании 1812 нақши ҳалкунанда

Дар моҳи июни соли 1812, лашкари бузурги Наполеон беш аз 600 ҳазор нафар ба Русия ҳуҷум кард. Артиши рус таҳти фармондеҳии Барклай-де-Толли ақибнишинӣ мекард, ки ин боиси норозии ҷомеа гардид. Дар чунин шароит, император Александр I 20 августи соли 1812 Кутузовро фармондеҳи олии артиши рус таъин кард. Қарори таъинӣ дар ҷомеа бо хушнудии бузург пазируфта шуд ҳамагон мегуфтанд: «Ҳамаи Русия таъини ӯро мехоҳад».

Кутузов фармондеҳиро ба ӯҳда гирифта, аввал қарор дод, ки ба Наполеон ҷанги генералӣ диҳад. Ин ҷанг дар деҳаи Бородино 124 километр аз Маскав рӯзҳои 26 август 7 сентябр соли 1812 баргузор шуд. Дар ин ҷанг беш аз 250 ҳазор нафар ширкат карданд ва талафот аз 100 ҳазор нафар гузашт. Ҳарчанд ҳеҷ тараф пирӯзии қатъӣ ба даст наовард, Бородино роҳи тақдирсози ҷангро муайян кард артиши Наполеон аз ҷиҳати маънавӣ шикаст хӯрд.

Пас аз Бородино, Кутузов дар шӯрои ҳарбии Филя қарори душворро қабул кард: Маскавро бе ҷанг тарк кунад. Ин қарор дар ҷомеа баҳси зиёд ба вуҷуд овард, аммо Кутузов медонист, ки нигоҳ доштани артиш аз нигоҳ доштани пойтахт муҳимтар аст. Ӯ гуфта буд: «То артиш зинда аст, Русия зинда аст».

Моҳирияти стратегии Кутузов Манёври Тарутино

Пас аз тарки Маскав, Кутузов манёври машҳури Тарутино-ро амалӣ кард. Артиши рус аввал бо роҳи Рязан ақибнишинӣ кард, сипас пинҳонӣ ба роҳи Калуга гузашт ва дар наздикии деҳаи Тарутино лагер барпо кард. Ин манёвр ба артиши рус имкон дод, ки:

- Аз таъқиби Наполеон канорагирӣ кунад.

- Ба захираҳои озуқаворӣ ва низомии минтақаҳои ҷанубӣ дастрасӣ ёбад.

- Роҳи ақибнишинии Наполеонро ба сӯйи Калуга бубандад.

Ин манёвр дар таърихи ҳарбӣ ҳамчун намунаи классикии моҳирияти стратегӣ эътироф шудааст. Яке аз муаррихон навиштааст: «Танҳо ҳамин як манёвр, ҳатто агар пас аз он ҳеҷ чизи дигаре намебуд, барои ҷовидон кардани номи Кутузов дар таърихи ҳарбӣ кофӣ буд».

Шикасти Наполеон ва поёни ҷанг

Наполеон, ки дар Маскав бе озуқа ва бе имкони сулҳ монда буд, маҷбур шуд шаҳрро тарк кунад. Дар роҳи ақибнишӣ, артиши ӯ аз сармои шадиди зимистон, гуруснагӣ ва ҳамлаҳои партизанҳо талафоти азим дод. 21 декабри соли 1812, Кутузов эълон кард, ки ҷанг «бо нест кардани пурраи душман» ба охир расид. Барои ин пирӯзӣ ӯ унвони князи мунаввари Смоленский ва шпаги тилло бо алмосҳо-ро гирифт.

Солҳои охир ва марг

Дар моҳи апрели соли 1813, ҳангоми роҳбарии артиши рус дар Аврупо, Кутузов бемор шуд. Ӯ 28 апрели соли 1813 дар шаҳри Бунцлау имрӯза Болеславец дар Лаҳистон аз олам гузашт. Ҷасади ӯ ба Санкт-Петербург оварда шуда, дар калисои Қазони Маскав дафн карда шуд.

Ҳаёти шахсӣ ва оила

Кутузов бо Екатерина Ильинична Бибикова издивоҷ карда буд. Онҳо соҳиби панҷ фарзанд буданд. Ҳаёти оилавии Кутузов на он қадар дар таърих равшан аст, аммо маълум аст, ки ӯ марди хушмуомила ва дӯстдори зиндагии ором буд. Баъзе манбаъҳо қайд мекунанд, ки хонаи ӯ ҳамеша пур аз меҳмон ва ҳамсуҳбатон буд.

Чаро «Чеҳраи мондагор»?

Княз Михаил Илларионович Голенишев-Кутузов-Смоленский на танҳо як сарлашкар, балки рамзи ҳикмати стратегӣ, сабри бепоён ва иродаи пӯлодӣ аст. Ӯ дар лаҳзаҳои ҳалкунандаи таърих қарорҳои душворе қабул кард, ки баъзеҳо онҳоро нодуруст меҳисобиданд, аммо вақт исбот кард, ки ӯ дуруст буд. Ӯ нишон дод, ки бузургии ҳарбӣ на танҳо дар пирӯзӣ дар майдон, балки дар ҳифзи артиш ва халқ аст. Номи ӯ дар таърихи Русия ва ҷаҳон ҳамчун номи яке аз бузургтарин сарлашкарҳони тамоми замонҳо то абад боқӣ хоҳад монд.

“Рӯзгор”