Аҳмад Зоҳир ва Доналд Трамп – тазоди Офаридгор?

(Ба муносибати 80-солагии зодрӯзи устод Аҳмад Зоҳир бахшида мешавад)

Дар арафаи 80-умин солгарди зодрӯзи нобиғаи ҷаҳонии ҳунари сарояндагӣ, устод Аҳмад Зоҳир қарор дорем. Шурӯъ намудани мақола аз ёди ин инсони бузург як амали рамзӣ ва мантиқии дуруст мебошад. Зеро фаромӯш накардани чунин шахсиятҳо худ як навъ муҳориба бо бегонагӣ ва сардии ҷаҳони имрӯз аст.

Империализм ва буҳрони маънавӣ

Империализми имрӯза бо андешаи харобии маънавӣ ва сарватҷамъкунӣ, ба сими капитализми ваҳшии асрҳои XVI–XVII, ба ҷангу ҷанҷол, ғасби конҳои зеризаминӣ, фурӯши нафту газ ва металлҳои нодир машғул аст. Табиати ин низом ғайр аз молу амвол чизерро дида наметавонад. Бо баҳонаҳои ночиз, қонунҳои байналмилалӣ ва созмонҳои бонуфузе монанди СММ поймол мегарданд. Дар ин миён, яке аз чунин сиёсатмадорон – Доналд Трамп, президенти кунунии ИМА – ҷаҳонро бо сиёсати сабуксарӣ, бесаводӣ ва бетараҳумӣ ба буҳрони шадиди маънавӣ ва иқтисодӣ кашида истодааст.

Ба гуфти Муҳаммад Иқболи Лоҳурӣ:

Одамият эҳтироми одамӣ,

Бохабар шав аз мақоми одамӣ.

Трамп ва ҳаммаслакони ӯ аз ин мақоми одамӣ бехабаранд. Барои онҳо одам танҳо воситаест барои расидан ба манфиат.

Тазоди ду рӯз: 14-уми июни соли 1946

Ба гуфти Ҳаким Фирдавсӣ, Худованди ҷону хирад, 14-уми июни соли 1946 дар қалби Осиё – дар Афғонистони дардкашида – писарчаеро ба дунё овард. Ин фарзанд – Аҳмад Зоҳир – дар зарфи 33 соли ҳаёти кӯтоҳи худ бо ҳунари овозхонӣ, оҳангсозӣ ва инсондӯстӣ номи худро дар таърих ҷовидон гардонд. Дар ҳамин рӯз, ҳамон сол, Доналд Трамп низ ба дунё омад – марде, ки сиёсати пастфитратонааш ҷаҳонро ба ҷангу қатлу куштор мекашад.

Ин аст тазоди Офаридгор: як рӯз, як лаҳза, ду фарзанди башарият, ки яке рамзи зебоӣ ва муҳаббат, дигаре рамзи худхоҳӣ ва вайронкорӣ гардид. Ин ҳамон қонуни пурасрор аст, ки бар асоси он Ибни Сино дар як рӯз, ва Чингизхон дар ҳамон рӯзи дигар солҳои баъдӣ ба дунё омадаанд.

Аҳмад Зоҳир – Алмоси Шарқ

Дар бораи устод Аҳмад Зоҳир пас аз маргаш зиёд гуфтаанд ва навиштаанд, то он замоне, ки як форсизабон зинда аст, хоҳанд гуфт. Вай бо овози форам ва навои мағруби худ, чун офтоби Шарқ, ҷаҳони форсизабонон ва баъдан кулли ҷаҳонро мунаввар сохт. Дар яке аз мақолаҳоям қайд карда будам, ки Аҳмад Зоҳир андешаи жарфе дошт: «Мехоҳам тамоми мардуми оламро серу пур ва хушбахт бубинам». Ин фалсафа, ки аз панду ахлоқи адабиёти порсӣ сарчашма гирифтааст, ӯро башардӯст гардонида буд.

Суруду оҳангҳои ӯ бар ашъори Мавлоно, Ҳофиз, Саъдӣ на танҳо дар Эрону Афғонистон, балки дар саросари ҷаҳон ҷони ҳар инсонеро, новобаста ба нажоду миллат, оромӣ мебахшад. Дар ин бобат, сухани Муҳаммад Иқбол беҳтарин тавсиф аст, ки гуфтааст:

Дари дилро ба рӯи кас набастам,

На аз хешон, на аз ёрон гузастам,

Нишемон сохтам дар синаи хеш,

Тани ин чархи гардон худ нишастам.

Аҳмад Зоҳир низ чунин буд: дилаш ба рӯи ҳама кушода, аз ҳеч кас набуррида, ҷаҳонро хонаи худ медонист.

Трамп – сиёсати беодабӣ

Мавлоно Ҷалолиддини Балхӣ мегӯяд:

Беадаб танҳо на худро дошт бад,

Балки оташ дар ҳама афоқ зад.

Доналд Трамп дар сиёсати худ одоб, ахлоқ ва эҳтиром ба арзишҳои инсониро поймол кардааст. Таҳти роҳбарии ӯ, ИМА ва Исроил ба кишвари озоди Ирон – гаҳвораи тамаддуни ҷаҳонӣ – ҳуҷум оварда, ҳазорҳо кӯдакону бегуноҳонро ба ҳалокат расониданд. Трамп изҳор доштааст, ки «барои ИМА ягон санади байналмиллалии ҳуқуқӣ коргар нест». Ин сухан маънои онро дорад, ки манфиатҳои 330 миллиони амрикоӣ аз ҳуқуқи 7 миллиарду 730 миллиони дигар аҳолии ҷаҳон болотар аст – тафаккуре, ки худи шаҳрвандони хирадманди Амрикоро низ нигарон кардааст.

Саъдии Шерозӣ ҳашт сад сол пеш дар бораи чунин шахсон гуфтааст:

Ба нишони одамӣ на он аст, ки туро сари чанг аст,

Одамият ба карам аст, на ба шамшери бурун.

Трамп на карам дорад, на аз шамшери бурун ба ҳайс. Ӯ танҳо сарвати моддиро мешиносад ва ҷони одамон барояш арзише надорад.

Қонуни ихтилофи Худовандӣ

Мавлоно ин ҳақиқатро чунин баён кардааст:

Нардбони ин ҷаҳон мову манист,

Оқибат ин нардбон афтоданист.

Лоҷарам ҳар кас, ки болотар нишаст,

Устухонаш сахттар хоҳад шикаст.

Манманигӣ ҳамеша ба ҷаҳон офат овардааст: Наполеон, Гитлер ва имрӯз Трамп намунаҳои барҷастаи ин офатанд. Аммо Аҳмад Зоҳир бо муҳаббат ва хизмат ба инсоният ном баровард, дар ҳоле ки Трамп бо сиёсати беодабонааш дар таърих бо номи бад ёд хоҳад шуд.

Дар ҷое дигар Мавлоно ба мо меомӯзад, ки молу ҳокимият ҷовидон нест:

Мол аз ҳама монду аз ту ҳам хоҳад монд,

Он беҳ, ки ба ҷой мол некӣ монад.

Трамп дар ҷустуҷӯи мол аст, Аҳмад Зоҳир дар ҷустуҷӯи некӣ. Ин аст фарқи бузурги онҳо.

Омили наҷот – одоб ва хирад

Аз Худованди лутфбахш ба Доналд Трамп, ки ӯ низ дар ҳамин рӯз зода шудааст, қадре ақлу фаросат металабем. Зеро дар зарбулмасали қадимаи мо гуфтаанд: «Ақл пешрави давлат аст». Агар ин ақл набошад, ҳокимият ба вайронии ҷаҳон меанҷомад.

Рӯҳи пурфутувати фарзанди ифтихории сайёраи Замин – устод Аҳмад Зоҳир шод бошад. Омин!

Ба Доналд Трамп ва ҳаммаслакони ӯ мегӯем: ҳадди худро бишносед, зеро:

Аз адаб пурнур гаштааст ин фалак,

В-аз адаб маъсуму пок омад малак.

Бигзор рӯзе фа расад, ки сиёсатмадорони ҷаҳон аз Аҳмад Зоҳир одобу муҳаббат ва аз Трамп беодабӣ ва ваҳшатро ёд гиранд. Оё ин рӯз хоҳад расид? Намедонем. Аммо медонем, ки то он рӯз, сароҳаҳои Аҳмад Зоҳир мисли чашмаҳои кӯҳсор ҷӯшида, одамонро ба оромӣ ва меҳр даъват мекунанд.

Дар паноҳи Худованди пок бошед, дӯстони гиромӣ, ҳамватанони азиз!

Варқаи Зайниддин, ҳуқуқшинос, узви ИЖ ҶТ, Аълочи матбуот ва фарҳанги Тоҷикистон, шаҳри Бохтар