Дар оғози ин нома, муаллифон аз шароити ба гуфтаи онҳо хуби зисту зиндагии ӯзбакҳо дар Тоҷикистон сухан гуфта ва сипас ба мавзӯъи ихтилофи ду кишвар бар сари тарҳи нерӯгоҳи "Роғун" пардохтаанд. Ин нома аз сӯйи 15 нафар, ки худро шоъиру нависандагон, олимону соҳибкорон муъаррифӣ мекунанд, имзо шудааст. Бархе аз нашрияҳои дигар ҳам тасмим гирифтаанд ин номаро мунташир кунанд.

"МОРО БА ҲОЛИ ХУД ГУЗОРЕД..."

Дар ин нома аз ҷумла омадааст: "Тоҷикистон як кишвари дорои қавму миллатҳои зиёд аст. Мо, ӯзбакҳо ҳам, ки дар ин кишвари соҳибистиқлол зиндагӣ мекунем, худро тоҷикистонӣ медонем, чун сарнавишти мо бо ин сарзамин пайванд хӯрдааст."

Муаллифони ин нома аз раиси ҷумҳурии Тоҷикистон ба унвони "ситорае роҳнамо" ном бурда ва мегӯянд, ки "интихоби роҳи демукротики тавсеъа рӯҳияи мардуми моро боло бурдааст." Бахши дигари ин нома лаҳни шадидтаре ба худ гирифта ва дар он оварда шудааст, ки ӯзбактаборони Тоҷикистон аз бархӯрди раиси ҷумҳурии Ӯзбакистон бо Тоҷикистон ибрози таъаҷҷуб мекунанд:

Дар нома аз ҷумла омадааст: "Барои чи ҳамсояҳоямон намегузоранд, ки мо орому осуда ва серу пур зиндагӣ кунем? Ба назар мерасад, ки онҳо пешрафти Тоҷикистонро намехоҳанд."

Муаллифон ҳамчунин ба зимистонҳои сахту сарди солҳои ахир ишора карда ва менависанд: "Дар ҳоле ки мардуми Тоҷикистон аз сармо ва бебарқӣ азият мекашиданд, Ӯзбакистон нисбат ба онҳо бетафовут буд, интиқоли гози худро коҳиш дод ва аз системи воҳиди энержӣ хориҷ шуд."

Ба навиштаи ин гурӯҳ, сохтмони нерӯгоҳи "Роғун" замина барои расидан ба истиқлоли энержиро дар Тоҷикистон фароҳам месозад, вале "дар авҷи ҷӯшу хурӯши кор дар ин нерӯгоҳ, раҳбарони Ӯзбекистон аз анҷоми ин кори хайр монеъ мешаванд."

Дар ин нома хитоб ба Ислом Каримов, раиси ҷумҳурии Ӯзбекистон омадааст: "Муҳтарам президенти Ӯзбакистон, чи ниёз аст мақомоти кишваре, ки Шумо сарвараш ҳастед, ба худ иҷоза медиҳанд дар корҳои дохилии мо мудохила кунанд? Иқдоми шумо барои ҷилавгирӣ аз сохтмони нерӯгоҳи "Роғун" бо ҳар гуна далоили беасос, моро водор месозад чунин натиҷагирӣ кунем."

Дар идома онҳо менависанд: "Ҳадаф аз ин номаи саргушода ин аст, ки ба шумо бифаҳмонем, ки агар наметавонед ёрдам кунед, лоақал моро ором гузоред, то худамон тақдири худро бисозем."

КОРЗОРИ ТАБЛИҒОТӢ?

Теъдоди 15 нафар зери ин нома имзо гузоштаанд, вале яке аз муаллифон, Зебуннисо Сатторова, ки пажӯҳишгари таърих аст, дар посух ба ин суол, ки "Оё ин нома баёнгари фикри ҳамиа ӯзбекҳо дар Тоҷикистони аст?" мегӯяд: "Оре, бе ягон шубҳа."

Ба гуфтаи хонуми Сатторова, ҳадаф аз нашри ин нома нишон додани мавзеъгирии узбактаборони Тоҷикистон ба ҳукумат аст: "Ӯзбаку тоҷик тӯли қарнҳои зиёд бо ҳам дӯст буданд ва мо хоҳони ҳарчи зудтар бартараф шудани ин мушкил ҳастем."

Аммо оё ин нома мушкилро ҳал мекунад? Ба ин савол хонуми Сатторова чунин посух дод: "Номаҳое, ки ду нахуствазир ба ҳамдигар навиштанд, моро ба навиштани ин нома водор сохт. Агар номаи нахуствазири Ӯзбакистон дар расонаҳо чоп дода намешуд, гап дигар буд. Агар сохтмони нерӯгоҳи "Роғун" боъис шавад, ки корхонаҳои мо фаъол шаванд, ба хонаҳоямон рӯшанӣ ояд, фарзандонамон ҷойи кор пайдо кунанд, мо албатта, тарафдори сохтмони "Роғун" мебошем."

Апаи Зебуннисо мегӯяд, ки ин нома бидуни ҳеч гуна таҳдиде аз боло навишта шудааст. Ҳарчанд дар маҳаллоти узбакнишин гоҳу ногоҳ ин хабар ҳам, ки раҳбарони маҳаллӣ гуё тоҷирони ӯзбакро таҳдид мекунанд, ки "Каримов мухолифи "Роғун" аст ва ту ҳам узбак ҳастӣ" ба гӯш мерасад.

Бо ин ҳол, бархе аз сисёсатшиносон дар Тоҷикистон дар бораи муносибати Ӯзбакистон бо тарҳи "Роғун" назароти дигаре доранд. Сайфулло Сафаров, муъовини раиси Маркази мутолеъоти истротежики Тоҷикистон, мегӯяд: "Сафири Ӯзбакистон дар Тоҷикистон мегӯяд, ки кишвараш бо сохтмони нерӯгоҳи "Роғун" комилан мухолиф нест, балки мехоҳад садди ин обанбор пасттар сохта шавад."

Дар ҳамин ҳол, бархе аз зиёиёни узбак муътақиданд, ки ин нома ба хотири "тамаллуқ ва худширинкунӣ" ба раиси ҷумҳурии Тоҷикистон навишта шудааст. Онҳо мегӯянд, ки ин нома равобити ду кишварро тиратар хоҳад кард ва аз ин кор танҳо мардуми одӣ ранҷ мебаранд.

Бархе аз соҳибназарон ҳам муътақиданд, ки чопи номае аз ӯзбактаборони Тоҷикистон ҷузъи корзорҳои таблиғотиест, ки сиёсатмадорони ду кишвар алайҳи ҳамдигар ба роҳ андохтаанд. Зимнан, ӯзбакҳо ва ӯзбактаборон шумори қобили мулоҳизае аз ҷамъияти Тоҷикистонро ташкил медиҳанд.

Бархе аз манобеъ теъдоди онҳоро чаҳоряки ҷамъияти ин кишвар медонанд. Шумори тоҷикон низ дар Ӯзбакистон зиёд буда ва гуфта мешавад бахши аъзаме аз аҳолии шаҳрҳои бузурги Бухорову Самарқанд ва манотиқи дигари ин кишварро тоҷикон ташкил медиҳанд, ҳарчанд бар асоси омори расмӣ шумори онҳо аз панҷ дарсад бештар нест.

Мустаҳкам Тангриёрова, Би-би-Си, Душанбе

Адреси доимии маводи мазкур: http://www.ruzgor.tj/rogun/1740-2010-02-13-10-55-37.html